เส้นผมที่แข็งแรงไม่ได้ขึ้นอยู่แค่กับแชมพูหรือทรีตเมนต์จากภายนอกเท่านั้น แต่อยู่ที่ “สุขภาพผมจากภายใน” ด้วยเช่นกัน ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ธัญพืชที่เรารู้จักกันดีอย่าง “ข้าวฟ่าง” ได้รับความสนใจมากขึ้นในวงการสุขภาพ โดยเฉพาะคุณค่าทางโภชนาการที่อาจช่วยดูแลเส้นผมได้อย่างลึกถึงต้นตอ
บทความนี้จะพาคุณไปรู้จักกับ “สารสกัดจากข้าวฟ่าง” อีกหนึ่งทางเลือกจากธรรมชาติที่อาจมีประโยชน์มากกว่าที่คิดโดยเฉพาะสำหรับคนที่อยากฟื้นฟูสุขภาพผมให้แข็งแรงจากภายในอย่างยั่งยืน
สารสกัดจากข้าวฟ่าง
สารสกัดจากเมล็ดข้าวฟ่าง (Millet Seed Extract) ได้มาจากเมล็ดของพืชในสกุล Panicum miliaceum ซึ่งเป็นธัญพืชที่ปราศจากกลูเตนและมีการเพาะปลูกมาอย่างยาวนานทั่วโลก อุดมไปด้วยสารอาหารที่จำเป็นต่อร่างกายหลากหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็นโปรตีน แร่ธาตุต่างๆ เช่น แมกนีเซียม ฟอสฟอรัส และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ซิลิกา (Silica) ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของเคราติน โปรตีนโครงสร้างหลักของเส้นผมและเล็บ
ด้วยคุณสมบัตินี้เอง นักวิทยาศาสตร์จึงได้ทำการศึกษาและพัฒนาเทคโนโลยีการสกัดเพื่อให้ได้สารสำคัญจากข้าวฟ่าง โดยเฉพาะสารในกลุ่มไฟโตสเตอรอล (Phytosterol) ที่ชื่อว่า “มิลิเอซิน” (Miliacin) ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นสารออกฤทธิ์ที่สำคัญที่มีประโยชน์ในการดูแลเส้นผม
สารสกัดจากข้าวฟ่างกับภาวะผมร่วง (Hair Loss)
กลไกหลักที่ มิลิเอซิน (Miliacin) มีประโยชน์ต่อภาวะผมร่วงนั้นสามารถอธิบายได้ดังนี้
- การกระตุ้นการเพิ่มจำนวนของเซลล์เคราติโนไซต์ (Stimulation of Keratinocyte Proliferation): เส้นผมงอกมาจากโครงสร้างที่เรียกว่า “รากผม (Hair follicle)” ซึ่งที่ฐานของรากผมจะมีกลุ่มเซลล์ที่เรียกว่า Dermal papilla cells และ Hair matrix keratinocytes ทำหน้าที่แบ่งตัวและสร้างเส้นผมขึ้นมา งานวิจัยพบว่า มิลิเอซินสามารถกระตุ้นการแบ่งตัวของเซลล์เคราติโนไซต์ได้อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งหมายถึงการผลิตเซลล์ใหม่เพื่อสร้างเส้นผมมีประสิทธิภาพมากขึ้น ทำให้เส้นผมที่งอกใหม่มีความแข็งแรงและมีขนาดใหญ่ขึ้น
2. ลดภาวะผมร่วงแบบเทโลเจน (Telogen Effluvium) วงจรชีวิตของเส้นผมมี 3 ระยะหลัก คือ
- Anagen phase (ระยะเจริญเติบโต)(2-7 ปี): เป็นระยะที่เส้นผมงอกยาวขึ้น ผมบนศีรษะทั้งหมดจะมีเส้นผมที่อยู่ในระยะนี้มากถึง 80-90 %
- Catagen phase (ระยะหยุดเติบโต)(2-3 สัปดาห์): เป็นระยะที่เส้นผมหยุดเจริญเติบโตเตรียมพร้อมที่จะหลุด รากผมเริ่มฝ่อตัว ผมบนศีรษะทั้งหมดจะมีเส้นผมที่อยู่ในระยะนี้ประมาณ 2%
- Telogen phase (ระยะพักและหลุดร่วง)(ประมาณ 3 เดือน): เส้นผมเก่าจะหลุดร่วงเพื่อให้ผมใหม่ขึ้นมาแทนผมบนศีรษะทั้งหมดจะมีเส้นผมที่อยู่ในระยะนี้ประมาณ 10-18% ภาวะผมร่วงหลายชนิด เช่น ภาวะผมร่วงแบบเทโลเจน Telogen Effluvium (ผมร่วงจากความเครียด, หลังคลอด, ขาดสารอาหาร) เกิดจากการที่เส้นผมจำนวนมากเปลี่ยนจากระยะ Anagen เข้าสู่ระยะ Telogen เร็วผิดปกติพร้อม ๆ กัน ทำให้ผมร่วงเป็นจำนวนมากทั่วศีรษะ มิลิเอซินช่วยลดภาวะผมร่วงแบบเทโลเจน (Telogen Effluvium) ได้
3. การส่งเสริมการสร้างคอลลาเจนรอบรากผม: ผิวหนังบริเวณหนังศีรษะและเนื้อเยื่อเกี่ยวพันรอบรากผม (Connective tissue sheath) ต้องการคอลลาเจนเพื่อความแข็งแรงและการยึดเกาะของรากผม มิลิเอซินและซิลิกาในสารสกัดเมล็ดข้าวฟ่างมีส่วนช่วย กระตุ้นการสังเคราะห์คอลลาเจน Type I และ IV ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญของชั้นผิวหนังและเยื่อหุ้มรอบรากผม ทำให้รากผมยึดเกาะกับหนังศีรษะได้ดีขึ้น ลดการหลุดร่วงได้อีกทางหนึ่ง
4. ฤทธิ์ต้านการอักเสบ (Anti-inflammatory Effect): การอักเสบเล็กน้อย (Micro-inflammation) บริเวณรากผมเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ขัดขวางการเจริญเติบโตของเส้นผมและกระตุ้นให้ผมร่วง มิลิเอซินมีคุณสมบัติต้านการอักเสบ ช่วยลดสภาวะที่ไม่เอื้ออำนวยต่อการเติบโตของเส้นผม ทำให้รากผมทำงานได้อย่างเป็นปกติ
การศึกษาทางคลินิก
มีการศึกษาทางคลินิกแบบสุ่ม ซึ่งมีกลุ่มควบคุมด้วยยาหลอก ปกปิดสองทาง และทำในหลายศูนย์วิจัย (placebo-controlled, multicentric, randomized, double-blind trial) กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้หญิงที่ยังไม่หมดประจำเดือนจำนวน 65 คน ซึ่งมีภาวะผมร่วงแบบเทโลเจน (Telogen Effluvium) กลุ่มตัวอย่างถูกแบ่งเป็น 2 กลุ่ม โดยแต่ละกลุ่มจะได้รับผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร Miliacin encapsulated within Polar Lipids (MePL) หรือยาหลอก รับประทานต่อเนื่องเป็นเวลา 12 สัปดาห์ การประเมินผลหลักทำโดยการวัดความหนาแน่นของเส้นผมในระยะเทโลเจน (telogen) และระยะแอนาเจน (anagen) ด้วยวิธีโฟโตไทรโคแกรม (phototrichogram) นอกจากนี้ยังมีการประเมินภาวะหนังศีรษะแห้งและความเงางามของเส้นผมโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ผลการศึกษาพบว่า
- สารมิลิเอซินช่วยเพิ่มการแบ่งตัวของเซลล์ในปุ่มรากผม (hair bulb) ของมนุษย์ได้ดีกว่าเทียบกับกลุ่มที่ได้รับยาหลอก (ภายใน hair bulb นี้เป็นที่อยู่ของ keratinocytes ทำหน้าที่แบ่งตัวและสร้างเส้นผมขึ้นมา ) ซึ่งการแบ่งตัวของเซลล์ในบริเวณนี้เพิ่มขึ้น จะช่วยกระตุ้นวงจรการเติบโตของเส้นผมมากขึ้น
- กลุ่มที่ได้รับสารมิลิเอซิน มีความหนาแน่นของเส้นผมในระยะเทโลเจนลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ตั้งแต่สัปดาห์ที่ 6
- ภาวะหนังศีรษะแห้งลดลงในกลุ่มที่ได้รับมิลิเอซินมากกว่ากลุ่มยาหลอก และยังพบว่าความเงางามของเส้นผมดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดหลังจากการเสริมด้วยมิลิเอซินเป็นเวลา 12 สัปดาห์
โดยสรุป สารสกัดเมล็ดข้าวฟ่างทำงานโดยการ “ฟื้นฟูและบำรุง” สภาพแวดล้อมของรากผมโดยตรง ทำให้เป็นทางเลือกที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพสำหรับภาวะผมร่วงที่ไม่ได้เกิดจากพันธุกรรมอีกด้วย
เปรียบเทียบสกัดเมล็ดข้าวฟ่างกับสารอาหารอื่น ๆ ที่ใช้เพื่อสุขภาพผม
ตารางเปรียบเทียบสารสกัดเมล็ดข้าวฟ่างกับสารอาหารอื่นที่ใช้เพื่อสุขภาพผม
| สารอาหาร | สารสกัดเมล็ดข้าวฟ่าง (Miliacin) | ไบโอติน (Biotin) | สารสกัดจากปาล์มใบเลื่อย (Saw Palmetto) |
| กลไกหลัก | กระตุ้นการแบ่งตัวของเซลล์รากผม (Keratinocyte proliferation) | เป็นโคเอนไซม์ในกระบวนการสร้างกรดไขมันและกลูโคส จำเป็นต่อสุขภาพผมและเล็บ | ยับยั้งเอนไซม์ 5-alpha reductase ซึ่งเปลี่ยนเทสโทสเตอโรนเป็น DHT (ฮอร์โมนที่ทำให้ผมร่วง) |
| เป้าหมายหลัก | Telogen Effluvium (ผมร่วงจากความเครียด/ขาดสารอาหาร), ผมบาง, ผมอ่อนแอ | ภาวะขาดไบโอติน (ซึ่งพบได้น้อย), ผมเปราะบาง | Androgenetic Alopecia (ผมร่วงจากพันธุกรรมและฮอร์โมน) |
| ประโยชน์เสริม | เพิ่มความเงางามและลดความแห้งของหนังศีรษะ | บำรุงผิวและเล็บ | อาจช่วยเรื่องต่อมลูกหมากโต (BPH) |
| ข้อเด่น | ออกฤทธิ์โดยตรงที่เซลล์รากผม | เป็นวิตามินที่จำเป็นพื้นฐาน | แก้ปัญหาที่ต้นเหตุจากฮอร์โมน DHT |
เอกสารอ้างอิง
Keophiphath M, Courbiere C, Manzato L, Lamour I, Gaillard E. “Miliacin encapsulated by
polar lipids stimulates cell proliferation in hair bulb and improves telogen effluvium in women”. J Cosmet Dermatol. 2019;00:1–9
Lee E, Seo H-D, Kim D, Park S-H, Kim SR, Hyun C, Hahm J-H, Ha T-Y, Ahn J and Jung CH (2023), Millet seed oil activates β–catenin signaling and promotes hair growth. Front. Pharmacol. 14:1172084.
Yamauchi Y, Matsumura T, Sasaki T, Hirao T. Effects of the complex of Panicum miliaceum extract and Triticum aestivum extract on hair condition: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. J Cosmet Dermatol. 2024;23(2):413–20.
Mega We Care. Saw Palmetto ลดผมร่วงในผู้ชายได้จริงหรือ?. [Internet]. Bangkok: Mega We Care; [cited 2025 Jul 23]. Available from: https://www.megawecare.co.th/tips-gender/saw-palmetto-reduces-hair-loss-in-men/